ĐÁI THÁO ĐƯỜNG: NGUYÊN NHÂN, DẤU HIỆU VÀ CÁCH PHÒNG BỆNH

Đái tháo đường: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng bệnh

Bệnh đái tháo đường (hay còn gọi là tiểu đường) đang ngày càng phổ biến trên toàn cầu và tại Việt Nam, với tỷ lệ người mắc có xu hướng gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở nhóm tuổi trẻ hơn. Đây là bệnh mạn tính ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống và có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được kiểm soát tốt. Cùng tìm hiểu tổng quan về nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng bệnh để chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Bệnh đái tháo đường là gì?

Đái tháo đường là một rối loạn chuyển hóa mạn tính, xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc không sử dụng hiệu quả insulin, dẫn đến lượng đường (glucose) trong máu tăng cao kéo dài.
Insulin là một hormone do tuyến tụy tiết ra, giúp đưa glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng. Khi thiếu insulin hoặc insulin hoạt động kém hiệu quả, glucose bị “mắc kẹt” trong máu, gây tăng đường huyết – đặc trưng của bệnh đái tháo đường.

Các loại đái tháo đường thường gặp

Hiện nay, đái tháo đường được chia thành 3 loại chính:
•    Đái tháo đường type 1
•    Thường xuất hiện ở trẻ em, thanh thiếu niên.
•    Nguyên nhân là do hệ miễn dịch tấn công và phá hủy tế bào beta của tụy, khiến cơ thể không thể sản xuất insulin.
•    Người bệnh phải tiêm insulin suốt đời để sống.
•    Đái tháo đường type 2
•    Phổ biến nhất, chiếm khoảng 90–95% các trường hợp mắc bệnh.
•    Thường gặp ở người lớn trên 40 tuổi, nhưng hiện nay ngày càng trẻ hóa.
•    Cơ thể vẫn sản xuất insulin nhưng không sử dụng hiệu quả (kháng insulin).
•    Đái tháo đường thai kỳ
•    Xảy ra trong thời gian mang thai, do thay đổi hormone làm giảm hiệu quả của insulin.
•    Có thể hết sau sinh, nhưng phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ có nguy cơ cao mắc type 2 sau này.

Các loại đái tháo đường thường gặp

Dấu hiệu nhận biết bệnh đái tháo đường

Nhiều người mắc đái tháo đường giai đoạn đầu không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, một số dấu hiệu thường gặp có thể bao gồm:
•    Khát nước nhiều và đi tiểu thường xuyên, đặc biệt về đêm
•    Sút cân không rõ lý do
•    Mệt mỏi, uể oải kéo dài
•    Mờ mắt
•    Da khô, ngứa
•    Vết thương lâu lành
•    Nhiễm trùng tái đi tái lại (nhất là nhiễm trùng da, răng miệng hoặc đường tiểu)
Đặc biệt, với đái tháo đường type 1, triệu chứng thường khởi phát đột ngột và nặng hơn so với type 2.

Nguyên nhân gây bệnh đái tháo đường

Nguyên nhân gây đái tháo đường khác nhau tùy theo loại bệnh:
•    Đái tháo đường type 1:
•    Yếu tố di truyền và tự miễn dịch là nguyên nhân chính.
•    Một số tác nhân môi trường (virus, độc tố...) có thể kích hoạt phản ứng tự miễn làm hủy tế bào tụy.
•    Đái tháo đường type 2:
•    Lối sống thiếu lành mạnh: Ăn nhiều đường, chất béo, ít vận động.
•    Thừa cân – béo phì: Làm tăng đề kháng insulin.
•    Yếu tố di truyền: Gia đình có người mắc bệnh.
•    Tuổi cao: Chức năng tế bào tụy và độ nhạy insulin suy giảm theo tuổi.
•    Đái tháo đường thai kỳ:
•    Do thay đổi hormone trong thai kỳ làm giảm hiệu quả insulin.
•    Phụ nữ thừa cân, có tiền sử gia đình đái tháo đường, sinh con nặng cân (>4kg) có nguy cơ cao.

Các biến chứng của bệnh đái tháo đường

Nếu không kiểm soát tốt, bệnh đái tháo đường có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm:
•    Biến chứng cấp tính:
•    Hạ đường huyết: Khi đường huyết tụt quá thấp do dùng thuốc quá liều hoặc bỏ bữa.
•    Nhiễm toan ceton (đặc biệt ở type 1): Tình trạng cấp cứu do thiếu insulin trầm trọng.
•    Biến chứng mạn tính:
•    Tim mạch: Tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ.
•    Thận: Gây suy thận mạn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
•    Mắt: Dẫn đến mù lòa do tổn thương võng mạc.
•    Thần kinh: Gây tê bì, đau nhức, đặc biệt ở bàn tay, bàn chân.
•    Nhiễm trùng: Vết thương lâu lành, dễ bị hoại tử, có thể dẫn đến cắt cụt chi.

Các biến chứng của bệnh đái tháo đường

Cách chẩn đoán bệnh đái tháo đường

Việc chẩn đoán đái tháo đường dựa trên xét nghiệm máu, bao gồm:
•    Đường huyết lúc đói ≥ 126 mg/dL (7.0 mmol/L).
•    Đường huyết sau ăn 2 giờ ≥ 200 mg/dL (11.1 mmol/L).
•    HbA1c ≥ 6.5%: Phản ánh mức đường huyết trung bình trong 2–3 tháng gần nhất.
•    Đường huyết bất kỳ ≥ 200 mg/dL kèm triệu chứng điển hình.
Ngoài ra, người có yếu tố nguy cơ nên được tầm soát định kỳ để phát hiện bệnh sớm.

Phương pháp điều trị bệnh đái tháo đường

Mục tiêu điều trị là kiểm soát đường huyết ở mức an toàn, ngăn ngừa biến chứng và nâng cao chất lượng sống. Các phương pháp điều trị gồm:
•    Thay đổi lối sống
•    Chế độ ăn uống lành mạnh: Giảm tinh bột nhanh, tăng chất xơ, ăn rau củ quả, cá, hạn chế đồ ngọt và thức ăn chế biến sẵn.
•    Tập luyện thể dục thường xuyên: 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày/tuần.
•    Kiểm soát cân nặng: Giảm cân nếu đang thừa cân hoặc béo phì.
•    Sử dụng thuốc
•    Thuốc uống: Được chỉ định cho người đái tháo đường type 2.
•    Insulin: Bắt buộc với type 1, có thể dùng ở type 2 nếu đường huyết không kiểm soát tốt bằng thuốc uống.
•    Theo dõi sức khỏe định kỳ
•    Kiểm tra đường huyết, mỡ máu, chức năng thận, mắt, huyết áp...
•    Điều chỉnh thuốc và chế độ ăn tập theo chỉ dẫn bác sĩ.

Phòng ngừa bệnh đái tháo đường

Dù không thể phòng ngừa hoàn toàn type 1, nhưng đái tháo đường type 2 và thai kỳ có thể giảm nguy cơ đáng kể nếu duy trì lối sống lành mạnh:
•    Ăn uống khoa học: Hạn chế đường, chất béo xấu, tăng cường rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt.
•    Tăng cường vận động: Giúp cơ thể nhạy cảm hơn với insulin.
•    Duy trì cân nặng hợp lý
•    Không hút thuốc, hạn chế rượu bia
•    Khám sức khỏe định kỳ, nhất là với người có yếu tố nguy cơ.
Đái tháo đường là bệnh lý mạn tính nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu phát hiện sớm và tuân thủ điều trị đúng cách. Việc thay đổi lối sống và duy trì các thói quen lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa và làm chậm tiến triển của bệnh. Hãy chủ động thăm khám định kỳ và lắng nghe cơ thể để bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Liên hệ ngay để đặt lịch khám tại TTH Hospital.
Bệnh viện Đa khoa TTH Vinh – Nghệ An
Địa chỉ: 105 Lý Thường Kiệt, phường Lê Lợi, TP Vinh, Nghệ An
Điện thoại: 0948.956.622
Bệnh viện Đa khoa TTH Hà Tĩnh – Hà Tĩnh
Địa chỉ: Số 01 đường Ngô Quyền, TP. Hà Tĩnh
Điện thoại: 0912.555.115
Bệnh viện Đa khoa TTH Quảng Bình – Quảng Bình
Địa chỉ: 99 Điện Biên Phủ, phường Phú Hải, TP Đồng Hới, Quảng Bình
Điện thoại: 0857.867.222 

Bệnh Lý Thường Gặp